Çocuğumu cinsel istismardan nasıl koruyabilirim?


Çocuk cinsel istismarı, yetişkinlerin çocukları kendi cinsel doyumları için cinsel temasa zorlamalarıdır. İçeriği ne olursa olsun, cinsel istismar çocuk için oldukça travmatik bir deneyimdir. Pek çok unsur, istismarın çocuk üzerinde bıraktığı olumsuz etkileri belirler.

Cinsel istismardan söz etmek için cinsel birleşmenin olması şart değildir. Cinsel birleşme ve fuhuşa zorlama gibi yüz yüze ya da telefon ve internet aracılığıyla yapılan sözel istismar, teşhircilik, fiziksel temas, pornografi amacıyla çocuk kullanma veya izlettirme de cinsel istismar tanımına girer. Cinsel istismar çoğunlukla erkekler tarafından ve çocuğun yakın çevresinden biri tarafından gerçekleşir; çoğunlukla da aile içinde yaşanır ve aile içindeki cinsel istismar “ensest” olarak adlandırılır. En sık rastlanılan aile içi cinsel istismar, baba-kız arasında gerçekleşmekle birlikte, abi, amca, dede tarafından yapılan cinsel istismar da sıklıkla görülmektedir. Araştırmalar, cinsel istismar mağduru çocukların çoğunlukla sevgi ve denetimden uzak bir aile ortamında yetersiz ebeveynlik ile yetiştiklerini; şiddet yanlısı, baskıcı, alkol ve madde kullanımı veya bağımlısı olan bir baba figürüne; aşırı bağımlı, baskı gören, depresif ve kendine güvensiz bir anne figürüne sahip olduklarını ortaya koymuştur.

İçeriği ne olursa olsun, cinsel istismar çocuk için oldukça travmatik bir deneyimdir. Pek çok unsur, istismarın çocuk üzerinde bıraktığı olumsuz etkileri belirler. Bunlar; cinsel istismarın şekli, ne sıklıkta yaşandığı, çocuğun istismar edilmeye ne şekilde zorlandığı, istismara maruz kaldığı zamanda yaşı, cinsel istismarı açığa çıkardığında anne-babasının tepkisi, kişilik yapısı ve hayatındaki dengeleyici unsurlardır (sevgi üzerine kurulu kardeş ve arkadaşlık ilişkileri, okul başarısı, ebeveyn dışındaki diğer aile üyeleriyle güven içinde geçirilen zaman).

Cinsel istismar mağduru çocukları ne bekliyor?

Cinsel istismar çocuğun psiko-sosyal gelişimini önemli ölçüde örseler. Araştırmalar istismara uğrayan çocukların kendileriyle ilgili oldukça olumsuz düşüncelere sahip olmakla birlikte, özgüven problemi yaşadıklarını, pek çoğunun saldırgan veya depresif bir ruh hali sergilediklerini, bir kısmının ise intihara meğilli olduğunu ortaya koymuştur. Yanı sıra, kendini çevreden soyutlama, yetersiz sosyal beceriler, sorunlu akran ilişkileri ve bir başkasıyla güvene dayalı bir ilişki kurmada güçlük mağdur çocukların ortak özelliklerindendir. Uygunsuz cinsel davranışlarda bulunma da (cinsel aktiviteye aşırı ilgili, kendini teşhir etme gibi) istismar sonrası göze çarpan davranış bozukluklarındandır. Diğer yandan, kendinden güçlü bir yetişkin tarafından istismara uğrayan çocuğun güç ve otorite kullanımı konusunda kafası karışır ve “Ben kimim? Hem bir çocuk, hem de beni koruması gereken birinin cinsel partneri…” şeklinde bir kargaşa içine sürüklenir.

Şüphesiz çocuklukta yaşanan travmatik bir deneyimin yetişkin hayatına da etkileri devam edebilir. Araştırmalar, çocukluk döneminde yaşanan cinsel istismarın yetişkinlik döneminde düşük özgüven, ruh hali rahatsızlıkları (depresyon gibi), kaygı bozukluğu, tavır bozukluğu, cinsel işlev bozukluğu, madde kullanımı ve bağımlılığı gibi psikopatoloji riskini artırarak yetişkin döneminde de bireyin ruh sağlığını etkilediğine dikkat çekmiştir.

Hiç şüphesiz, cinsel istismar çocuklarımızın başına asla gelmemesini umduğumuz bir olaydır. Öte yandan, bu konuyu uygun zamanda çocuklarımızla konuşmuş olmak oldukça önemlidir çünkü, çocuklarımızı cinsel istismardan korumanın en iyi yolu onlarla bu konuyu önceden konuşmuş olmaktan geçer. Cinsel istismar konusunda bilgilendirilmiş çocuklar bu talihsiz deneyimi engellemek ve yaşadıkları istismarı güvendikleri bir yetişkin ile paylaşmak konusunda daha hazırlıklı olurlar.

Çocuk cinsel istismardan nasıl korunabilir?

Bu anlamda anne-babalara düşen ilk ve en önemli görev, çocuklarını cinsellik ile ilgili bilgilendirmeye başladıkları okul öncesi dönemde, adı tam olarak kullanılmasa da “cinsel istismar” konusuna değinmektir. Çocuğunuzun cinsel anlamda kendini korumasını sağlamak için bilgilendirici bir konuşmaya “Bedenimiz özeldir, oyun oynamak için kullanmayız ve başkalarının da bedenimizle oyun oymasına izin vermemeliyiz” gibi bir ifadeyle başlayabilirsiniz. Yanı sıra, çocuğunuza “iyi dokunuş” ve “kötü dokunuş” tan bahsedip, başkasına dokunmanın veya başkası tarafından dokunulmanın bir sevgi işareti olduğunu ve birine sarılmak veya birinin ona sarılmasını, sevmesini istediğinde bunu söyleyebilmeyi öğretmelisiniz.

Bununla birlikte, her dokunuştan hoşlanmayabileceğini bu yüzden de karşısındaki ona hoşlanmadığı bir şekilde dokunuyorsa bunu da ifade edebilmeyi, engelleyemediği takdirde de bir büyüğüne söylemesi gerektiğini öğütlemek çok önemlidir. Bu konuda, ona istemediği şekilde dokunan kişi ısrar etse bile kesinlikle bunu “sır” olarak saklamaması gerektiğini ve ancak gerçeği söylerse onu koruyabileceğinizi vurgulayın. Anne-babalar iyi ve kötü dokunuşları anlatırken çocuklarını korkutup kaygılandırmadan, sakin ve yumuşak bir ifadeyle açıklama yapmaya özen göstermeliler. Dikkat edilmesi gereken bir diğer nokta ise anne-babaların bu tarz konuşmalarda “kötü dokunuş” lara çok fazla vurgu yapmamalarıdır. Çünkü, olumsuz cinsel deneyimlere fazla dikkat çekmek çocuğun kaygılanıp en yakınlarından gelen sevgi ve şefkat içeren “iyi dokunuş”ların da yanlış algılamasına neden olabilir. Bu konu, çocuğunuzun yaşı ilerledikçe farklı bağlamlarda ele alınır. Örneğin, ergenlik dönemindeki çocuğunuz iyi dokunuş ve kötü dokunuşu ayırt edebilecek yaş ve farkındalığa ulaşmıştır. Fakat, bu dönemde de vurgulanması gereken bir diğer konu, çocuğunuzun sevgi ve ilgi duyduğu arkadaşı ile ilişkisinde de istediği noktada sınırlarını belirleyip “dur” diyebilmesi gerektiğini bilmesidir.

Cinsel istismarı öğrenince, anne-baba nasıl davranmalıdır?

Elbette, hiçbirşey bir anne-babayı çocuklarının cinsel istismara uğraması gibi acı verici bir deneyime hazırlayamaz. Fakat, anne-babanın bu travmatik deneyimi ele alış biçimi, cinsel istismarın çocuk üzerindeki kalıcı etkisini büyük ölçüde belirler. Çocuğunuzun cinsel istismara maruz kaldığından şüphelendiğiniz bir durumda polis gibi konuyla ilgili bir otoriteye durumu bildirmekten kaçınmayın. Bazı aileler, bu olayın üstünü örtüp yok sayarak çocuklarını çevrenin tepkilerinden koruduklarını düşünürler. Fakat, cinsel istismar suçlamasını yapmak ve kanıtlamak kolay olmasa da, bu olayı görmezden gelmek çocuğun suçlunun korunduğunu düşünmesine neden olabilir. Yanı sıra, bu olayı saklı tutma kararı çocuk için, bu olayın gerçekten yaşanmadığını ya da olayda çocuğun da suçu olduğunu dolayısıyla otoriterilerin haberdar edilmemesi gerektiğini ima edebilir. Diğer yandan, cinsel istismarı gizli tutmak gerçek anlamda suçluyu korumak ve ona başka çocukları da istismar etmesi fırsat tanımaktır.

Cinsel istismara uğramış bir çocuğun anne-babası için öneriler:

• Çocuğunuza inanın: Uzmanlar cinsel istismar konusunda çocukların çok nadir yalan söylediklerini belirmişlerdir.

• Çocuğunuzu yaşadığı istismar konusunda konuşmak için yüreklendirin: Çocuğunuz yaşadığı travmatik deneyimi atlatabilmesi için tekrar tekrar konu üzerinde konuşma ihtiyacı duyabilir. İyi bir dinleyici olmaya çalışın ve çocuğunuzun korku, öfke, aşağılanma, suçluluk, karmaşa, utanç gibi duygularını ifade etmesine yardımcı olun.

• Duygusal destek sağlayın: Cinsel istismara uğramış çocuğunuza ilk yardım ona şefkat ve anlayış göstermektir. Ne kadar acı verici olsa da, çocuğunuza aşırı kaygı ve acıma duyguları göstermek onu bu süreci atlatmasını güçleştirebilir.

• Duygularınızı kontrol edin: Elbette çocuğu mağdur olan hemen hemen her anne-baba aşırı öfke duygularıyla isyan eder. Fakat böyle bir durumda, öfkenizi veya suçluluk duygunuzu çocuğunuzla değil, başka bir yetişkinle paylaşmaya özen gösterin. Böylece, çocuğunuzun olumsuz duygularınız için sorumluluk üstlenmesini engellemiş olursunuz.

• Çocuğunuzu suçluluk duygusundan arındırın: Kesinlikle, çocuğunuzun yaşadığı istismarın onun sorumluluğu ya da suçu olmadığını anlamasını sağlayın. Asla “Bunu sana yapmasına nasıl izin verirsin?” gibi suçlayıcı cümleler kurmayın.

• Çocuğunuzu ileride yaşanabilecek bir istismardan koruyun: Çocuğunuza, yaşadığı bu olayın bir daha başına gelmemesi için elinizden geleni yapacağınızı bilmesini sağlayın.

• Uzman yardımı alın: Cinsel istismar mağduru çocukların bu olayın üstesinden gelmesine yardımcı olmak, çocuğa öz-saygısını ve kendine güvenini tekrar kazandırmak, onu suçluluk duygularından arındırmak, aile bu süreçte çocuğa nasıl yardım edebilecekleri konusunda destek vermek ve yetişkinlik döneminde ciddi bir psikolojik rahatsızlığın oluşmasını engellemek için bir uzmana başvurmaktan kaçınmayın.

 

KAYNAKÇA

. Fergusson, D. M., Horwood, L. J., & Lynskey, M. T. (1996). Childhood sexual abuse abd psychiatric disorder in young adulthood: II. Psychiatric outcomes of childhood sexual abuse. J. Am. Acad. Child Adolesc. Psychiatry, 34, 1365- 1374.

. Jehu, D. (1992). Beyond sexual abuse: Therapy with women who were childhood victims. Chichester: John Wiley & Sons.

. Jones, S. & Jones, B. (2007). How and when to tell your kids about sex. Colorado Springs: NavPress.

. McClellan, J., McCurry, C., Ronnel, M., Adams, J., Eisner, A., & Storck, M. (1996). Age of onset of sexual abuse: Relationship to sexually inappropriate behaviors. J. Am. Acad. Child Adolesc. Psychiatry, 34, 1375-1383.

. Roesler, T. A., & McKenzie, N. (1994). Effects of childhood trauma on psychological functioning in adults sexually abused as children.The Journal of Nervous and Mental Disease, 182, 145-150.

. Schaefer, C. E. & DiGeronimo, T. F (1994). How to talk to your child about really important things. New York: Jossey-Bass Publishers.

. Semerci, B. Z. (2008). Çocuklarımızla cinsellik hakkında nasıl konuşalım? İstanbul: Alfa Yayınları.

. Sgroi, S. M. (1982). Handbook of clinical intervention in child sexual abuse. New York: The Free Press.

Uzm. Pedagog Feriha Şenkaya Dildar

PSİ Çocuk ve Aile Danışmanlık Merkezi

 

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Connecting to %s

%d blogcu bunu beğendi: